Patroni dnia dzisiejszego: św. Alfons Rodriguez

Napisz do nas

Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Losowy obraz

Czytanie na dziś

Zmień prawa dostępu do katalogu /cache, aby umożliwić zapisyanie

Pogoda



Licznik

Dzisiaj13
Wczoraj50
W tym tygodniu344
W tym miesiącu2069
Ogółem54752

VCNT - Visitorcounter
Historia
Historia parafii

PanoramaNajstarsza wzmianka historyczna o Krużlowej pochodzi z 1335r. Wieś powstała jednak znacznie wcześniej, przypuszczalnie w drugiej połowie XIII w. Mimo bliskiego sąsiedztwa z Grybowem, nie wchodziła do grybowskich dóbr królewskich, ale od początku była wsią prywatną i to niewątpliwie bardzo znaczącą wśród okolicznych miejscowości. Stanowiła własność rycerską możnego w południowej Polsce rodu Pieniążków herbu Odrowąż. Antenaci tej rodziny przybyli do Krużlowej w XIV w. i obrali ją za swe rodowe gniazdo.


Czasy świetności wsi wiążą się z osobą Jana Pieniążka (ok. 1470 - 1532), sędziego ziemskiego krakowskiego, starosty sądeckiego i nowotarskiego, bliskiego współpracownika króla Zygmunta Starego. W 1520 r. Jan Pieniążek ufundował w Krużlowej kościół pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.

Stary kościół w Krużlowej

Pierwotna bryła świątyni składała się z trójbocznego zamkniętego prezbiterium oraz nawy głównej zbudowanej na planie prostokąta. Nieco później dobudowano murowaną zakrystię i dzwonnicę. Pozycja społeczna Jana Pieniążka oraz jego obeznanie w sztuce miało niebagatelny wpływ na wystrój kościoła, o czym świadczy wiele zabytków zdobiących krużlowską świątynię. W ciągu wieków była ona wielokrotnie poddawana zabiegom konserwatorskim, które miały miejsce w r. 1785, 1894, 1932/3, 1942 i 1967/8.

Parafia Krużlowska swym zasięgiem obejmuje trzy wsie: Krużlowę Wyżną, Krużlowę Niżną oraz Starą Wieś.

W latach 1987-2003 został wybudowany w Krużlowej nowy kościół parafialny, konsekrowany 3 sierpnia 2003 r. przez ks. bpa Wiktora Skworca.

 
Pan Jezus Przemieniony

Obraz Jezusa Przemienionego z KrużlowejW ołtarzu głównym umieszczony jest łaskami słynący obraz Przemienienia Pańskiego w typie Veraicon. Namalowany został na desce o kształcie prostokąta, mającej wymiary 82 x 68 cm.

Zgodnie z typem ikonograficznym, mamy na tym obrazie samo tylko Oblicze Chrystusa, otoczone w górnej części złotą, płaską aureolą. Obfite, z przedziałkiem pośrodku, czarne włosy opadają dużymi puklami po bokach twarzy, a w pośrodku nich rysuje się czarna, spiczasta broda z wąsami. Plastyczny modelunek, z zarysowanymi mocno łukami brwiowymi, spokojne, głębokie spojrzenie oraz światłocień w okolicach brwi i nosa każe widzieć w tym obrazie dzieło renesansu. Całości dopełnia zielone tło oraz majuskułowy napis, o renesansowym kroju liter u dołu na całej szerokości obrazu: SALVE SANCTA FACIES NOSTRI REDEMPTORIS.

Więcej…
 
Piękna Madonna

Figura Madonny z KrużlowejNie można precyzyjnie odpowiedzieć na pytanie, kiedy powstała rzeźba Pięknej Madonny z Krużlowej. Mówi się o początku XV wieku, podaje się rok 1420, lata 1420-1430, lecz najczęściej rok 1410. Nie można też ustalić, gdzie powstała. Są różne hipotezy na ten temat: Że musiała pochodzić z Krakowa, że nie można uważać jej uważać za okaz twórczości rodzinnej, ale trudno też powiązać ją z określonym środowiskiem obcym, że być może jest wytworem grupy sądecko-spiskiej, że na rzeźbę miało wpływ środowisko czeskie lub "ingenium loci". Nie znamy też imienia rzeźbiarza. Musiał być jednym z wielu snycerzy tak zwanego "stylu pięknego". O artyście świadczy jednak dzieło. Artyści mierni, ubodzy umysłem i wyobraźnią powtarzali tylko, jak to zawsze bywa, wzory będące w ogólnym użyciu. Nie umieli ich zbytnio wzbogacić bogactwem zaczerpniętym z własnego życia. Twórca Madonny z Krużlowej był człowiekiem o duszy nieporównywalnie głębszej i wrażliwszej. Kochał świat konkretny, najbliższy sobie: ludzi, zwierzęta, kolory, kształty wszystkich rzeczy, blask wody i nieba.


W figurze Madonny jest właśnie taka rozmaitość i bogactwo kształtów. Skądże by to się wzięło, gdyby nie kochał natury i nie umiał na nią patrzeć? Człowiek bez głębokiej wiary, a równocześnie bez poznania miłości do konkretnej kobiety i dziecka nie zrobiłby takiej rzeźby. Twórca Madonny umiał kochać Boga i ludzi, umiał patrzeć mądrze i przenikliwie. Wypowiedział się w postaci Madonny z Krużlowej.

 

Kto przyszedł do pracowni mistrza aby obstalować rzeźbę? A może to artysta został wezwany w tym celu do jakiegoś dostojnika? Dla kogo rzeźba była przeznaczona? Do którego kościoła? Same pytania.

Madonna z KrużlowejKrużlowianie chcieli, aby miejscem przeznaczenia Madonny był ich kościółek w Krużlowej. No tak, ale kościoła wtedy nie było! Rzeźba Madonny jest starsza od kościoła o około 115 lat. Obecnego kościoła nie było, ale musiał być inny, wcześniejszy, ponieważ od XIV wieku istniała parafia, co potwierdza wzmianka historyczna z 1335 roku, w którym parafia Krużlowa zapłaciła podatek na rzecz Stolicy Apostolskiej, tzw. świętopietrze. W 1370 roku dziedzicami wsi Cruzlova seu Nova Szmyldno byli Jesco i Niczco. Może to oni byli fundatorami rzeźby? Nie wiemy, jak długo żyli i w którym roku Krużlowa stała się gniazdem możnej na Sądecczyźnie rodziny Pieniążków herbu Odrowąż. Wiadomo, że w 1437 roku mieszkał tu Prokop Pieniążek, więc może za jego sprawą Madonna trafiła do wsi?

Są jednak głosy wykluczające Krużlową jako miejsce przeznaczenia rzeźby. Uważa się, że dzieło tej miary musiało powstać dla jakiejś znaczniejszej świątyni krakowskiej, a do Krużlowej trafiło w XVII wieku w okresie rugów zabytków średniowiecznych z kościołów Krakowa.

Pierwsze udokumentowane wzmianki o Madonnie pochodzą z 1607 i 1766 roku. Znajdują się w katach powizytacyjnych dekanatu bobowskiego, do którego należała parafia Krużlowa.  Być może rzeźba trafiła do kościoła krużlowskiego za sprawą Jana Pieniążka, właściciela wsi na początku XVII wieku.

Następny dowód bytności rzeźby w Kruźlowej mamy dopiero w 1889 roku dzięki wycieczce naukowej Łuszczkiewicza, w której uczestniczył Stanisław Wyspiański. Dwudziestoletni wtedy artysta narysował Madonnę z Krużlowej w bocznej kaplicy. Wcześniej stała w głównym ołtarzu. Z kaplicy przeniesiono rzeźbę do kruchty, a potem na strych. Dlaczego? Powody są prozaiczne: rzeźbę zaatakowały korniki, "puchła" też od ciągłych malowań farbą olejną. Co jakiś czas zeskrobywano starą, łuszczącą się, i malowano na nowo. Musiała wyglądać niezbyt pięknie. Inną przyczynę degradacji rzeźby z ołtarza głównego aż na strych podaje relacja Józefa Obrzuta, który żył 104 lata, a urodził się w 1883 roku, czyli teoretycznie mógł pamiętać rzeźbę w ołtarzu. Pan Józef powoływał się na opowieści kobiet wiejskich, które miały zwyczaj ubierania figury Madonny w szaty, które same szyły. Podobno wolały szczuplejszą, gipsową postać Matki Bożej, na której lepiej układały się przygotowane stroje.

Wyspiański odkrył rzeźbę dla ludzi sztuki w 1889 roku, a 10 lat później, podczas prac remontowych w kościele krużlowskim została przejęta przez Muzeum Narodowe w Krakowie. TuMadonna z Krużlowej zaczyna się okres w historii rzeźby, który jest w miarę dokładnie udokumentowany.

Rzeźba Madonny wędrowała po Krakowie. Najpierw, po przywiezieniu jej z Krużlowej, stała w Sukiennicach, a od 1924 w Wieży Ratuszowej. W 1940 roku została zarekwirowana przez Niemców. Od 1947 do 1994 roku jej siedzibą było Muzeum Szołayskich. Od 1995 roku Madonna jest Panią na Wawelu, czeka na stałą już siedzibę w Pałacu Ciołka, który jest w niekończącym się remoncie.

W latach 1942-1943 Niemiec o nazwisku Kneisel dokonał gruntownej restauracji rzeźby. Zrobił to w sposób niezwykle fachowy jak na tamte czasy. Zabezpieczył rzeźbę przed kornikami, położył nową polichromię na całej postaci z wyjątkiem twarzy i rąk.

Niejasna jest sprawa odnalezienia rzeźby Madonny po wojnie. Dokument muzealny podaje dwie wersje: że została znaleziona w 1945 roku w składnicy na Wawelu, i że rewindykowano ją z rezydencji wyższego dostojnika hitlerowskiego spod Monachium, co adnotowano na podstawie ustnej relacji prof. Karola Estreichera. Która wersja jest prawdziwa? Za tą drugą przemawiałaby osoba profesora, który zajmował się rewindykacją dzieł zagrabionych przez Niemców, dzięki niemu powrócił między innymi ołtarz Wita Stwosza. Profesor mógł być naocznym świadkiem, jeśli nie sprawcą, powrotu Madonny z Niemiec. Za pierwszą wersją natomiast przemawia fakt, że Madonna w czasie wojny stała na Wawelu w gabinecie gubernatora G. G. Hansa Franka. Stąd łatwa już droga do jakiejś składnicy.

Figura Matki Bożej Krużlowskiej w Pałacu Biskupim w Krakowie. fot. Tadeusz WarczakZ Krakowa Madonna wyruszała w świat. O Jej podróżach mamy informacje z dwóch źródeł: z tablicy informacyjnej w krużlowskim kościele, sporządzonej w latach 70 ubiegłego stulecia, której autorem był nieżyjący już proboszcz Kruzlowej ks. Roman Wanatowicz, a wykonawcą nauczycielka Józefa Gładysiewiczówna, oraz z karty katalogu naukowego Muzeum Narodowego w Krakowie, nr inwentarza I 119.

W 1958 roku Madonna była w Gandawie (Belgia) na wystawie EXPO 58, gdzie zdobyła złoty medal na wystawie "Złoty wiek miast średniowiecznej Europy". W 1961 roku wyjechała do Bordeaux (Francja). W 1986 roku była eksponowana na wystawie "Polska Jagiellonów" w Schallaburgu (Austria). Rok później od lutego do marca mogli Ją oglądać warszawiacy w Zamku Królewskim w Warszawie.

O powyższych wyjazdach Madonny informuje dokument muzealny, który słowem nie wspomina o wyjazdach do Londynu, Paryża i Ameryki, a te miejsca widnieją na tablicy informacyjnej kościoła krużlowskiego. Nieodnotowanie przez Muzeum, czy błąd twórcy tablicy w Krużlowej? Z całą pewnością była w Londynie - można to stwierdzić na podstawie folderu z wystawy "100 years of art in Poland", który wraz z relacją jego właściciela, nowosądeckiego rzeźbiarza Mieczysława Bogaczyka, stanowi niepodważalny dowód na pobyt rzeźby w Londynie od 3.I do 1.III.1970 roku. Pan Bogaczyk, uczeń Ksawerego Dunikowskiego jest twórcą kopii Madonny z Krużlowej, daru dla Ojca Świętego Jana Pawła II.

Obecnie eksponowana jest w Galerii Sztuki Dawnej Polski XII-XVIII wiek w Pałacu Ciołka, który został udostępniony zwiedzającym 19 października 2007.

W 1963 roku, na 40. lecie kapłaństwa ks. proboszcza Franciszka Janikowskiego, parafianie ufundowali wierną kopię Madonny, która została skradziona w 2000 roku. Obecna pochodzi 2002 roku i znajduje się w nowym kościele.

 
Stary kościół

Stary kościół w KrużlowejHistoria kruzlowskiego kościółka łączy się bezpośrednio z historią wsi. W XV w. Krużlowa stała się gniazdem możnej na Sądecczyźnie rodziny Pieniążków, herbu Odrowąż. byli to ludzie światli i uczeni. Dzierżyli szereg funkcji publicznych, pełnili również obowiązki na dworze królewskim. Za czasów Jana Długosza Krużlowa była własnością Jana Pieniążka. To on w 1520 r. ufundował stojący po dziś dzień, modrzewiowy kościół pod wezwaniem Narodzenia NMP. Wiadomo, że nie był to pierwszy kościół  w Krużlowej. O losie poprzedniego (również pod wezwaniem Narodzenia NMP) wiemy niewiele, nie potrafimy podać nawet jego lokalizacji.


 

Do budowy świątyni Jan Pieniążek zatrudnił grupę zawodowych, już sprawdzonych cieśli. Przypuszczalnie pod ich okiem pracowali również sami krużlowianie. Posługiwano się wtedy jedynie siekierami i nie używano gwoździ. Robota została wykonana bardzo precyzyjnie. Wystarczy zajrzeć choćby na wiązania dachowe - odległości pomiędzy poszczególnymi krokwiami są niemal jednakowe.Stary kościół w Krużlowej

Pieniążkowie bogato i z gustem wyposażyli swój kościółek. Nic dziwnego, mieli duże kontakty ze środowiskami twórczymi. Tym szerokim kontaktom należy zawdzięczać istnienie w kościele kasetonowego stropu, zdobionego pięknymi rozetami. Podobne Jan Pieniążek mógł widzieć na Wawelu, gdyż rozety z Krużlowej są niemal identyczne z wawelskimi.

Do pierwotnej bryły kościoła (tzn. prezbiterium i nawy głównej) dobudowano w późniejszym czasie murowaną zakrystię, następnie dzwonnicę, a z końcem XVI w. kaplicę boczną. W XVIII i XIX w. plac kościelny, który nota bene jest dawnym cmentarzem, otoczono kamiennym murem i wzniesiono kaplicę Reklewskich. Wtedy też od południowej strony kościoła dobudowano kruchtę.

Strop w kościółkuBędąc w krużlowskim kościółku, warto również zwrócić uwagę na kamienną chcielnicę, która jest starsza niż sam kościół - pochodzi z 1486 r. Godny uwagi jest obraz przedstawiający św. Annę z Maryją i rzeźba Chrystusa Zmartwychwstałego. Trzeba również zobaczyć epitafium ks. Benedykta Ścibora, upamiętniające jego pobyt w Ziemi Świętej, i zagadkową płytę nagrobną wmurowaną w zewnętrzną ścianę kaplicy. Nie wiemy dokładnie, kogo ona przedstawia. Najprawdopodobniej jest to nagrobek ufundowany przez rodziców dla wcześnie zmarłego dziecka.

 
Nowy kościół

Historia nowego kościoła

 
Kaplica dojazdowa w Starej Wsi

Parafia Krużlowa obejmuje swym zasięgiem trzy wsie: Krużlowę Wyżną, Krużlowę Niżną i Starą Wieś. W Starej Wsi na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewiecdziesiątych wybudowana została kaplica - kościół pomocniczy. W parafialnych kronikach odnaleźć można informację mówiącą, że jeszcze ks. F. Janik widział potrzebę wzniesienia budynku sakralnego w Starej Wsi. W tym celu zakupiono cerkiew po Łemkach z zamiarem postawienia jej tam. Niestety plan ten nie został zrealizowany. W 1982 r. po wieloletnich staraniach ówczesny proboszcz, ks. R. Wanatowicz, otrzymał pozwolenie na budowę kaplicy. 2 listopada 1984 r. rozpoczęto wykopy. Nowy proboszcz, ks. K. Stepień kontynował dzieło ropoczęte przez ks. Wanatowicza. 13 października 1991 r. J.E. ks. bp Józef Gucwa dokonał konsekracji ołtarza i poświęcenia kościoła pomocniczego p.w. Chrystusa Dobrego Pasterza. Dolna część kościoła poświęcona została św. Maksymilianowi M. Kolbemu.

 
Siostry Dominikanki

Przedszkole w KrużlowejPrzy parafii od kilkudziesięciu lat działają siostry Dominikanki, które swoją modlitwą i pracą przyczyniają się do dobra duchowego wiernych. W latach 2002-2006 powstał nowy budynek Niepublicznego Przedszkola im. Jana Pawła II z częścią mieszkalną dla sióstr. Przedszkole jest nowocześnie wyposażone, a wszystko to dzięki ofiarności mieszkańców i indywidualnych sponsorów.

Więcej…